काठमाडौं– सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि आज आयव्ययको अनुमानित बजेट प्रस्तुत गर्दैछ। अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले आगामी आर्थिक वर्षका लागि संघीय संसद्को संयुक्त बैठकमा बजेट प्रस्तुत गर्ने कार्य तालिका रहेको छ।
आर्थिक वर्षका लागि २० खर्बभन्दा बढीको बजेट ल्याउने तयारी सरकारले गरेको बुझिएको छ। त्यसो त, आगामी आर्थिक वर्षका राष्ट्रिय योजना आयोगले १८ खर्ब ९० अर्बको सिलिङ तोकेकोमा सरकारको आग्रहमा यसलाई बढाएर २१ खर्बभन्दा माथि पुर्याइएको बताइएको छ ।
नेपालको पहिलो बजेट वि.सं. २००८ साल माघ २१ गते प्रस्तुत गरिएको थियो। योसँगै नेपालमा बजेट प्रस्तुत गर्ने थालिएको ७२ वर्ष भएको छ। यो बजेट तत्कालीन अर्थमन्त्री सुवर्ण शमशेर राणाले प्रस्तुत गरेका थिए। उनले ल्याएको बजेट नै नेपालको पहिलो सरकारी हिसाबकिताब सहितको पहिलो बजेट हो। त्यसयता, निरन्तर (केही वर्ष बाहेक) प्रत्येक वर्ष बजेट प्रस्तुत हुँदै आएको छ।
त्यसबेला देशमा नेपाली काँग्रेसका मातृकाप्रसाद कोइराला नेतृत्वको सरकार थियो।
नेपालमा २००७ सालको प्रजातान्त्रिक परिवर्तनपछि पहिलोपटक सरकारी आम्दानी र खर्चको सार्वजनिक विवरण दिने परम्परा सुरु भएको थियो। त्यसअघि राज्यको आय–व्ययबारे जनतालाई औपचारिक जानकारी दिइँदैनथ्यो।
पहिलो बजेटको आकार
पहिलो बजेटको कुल आकार करिब ५ करोड २५ लाख २९ हजार रुपैयाँ थियो। त्यो समयका लागि यो ठूलो रकम मानिन्थ्यो।
बजेटका मुख्य विशेषता
पहिलो बजेटमा मुख्य रूपमा:
- सरकारी प्रशासन सञ्चालन,
- कर्मचारी तलब,
- सेना,
- राजदरबार,
- निर्वाचन,
- विकासका प्रारम्भिक योजनाहरूमा खर्च छुट्याइएको थियो।
त्यसबेला:
- सेनाका लागि करिब २७ लाख रुपैयाँ,
- कर्मचारी तलबका लागि २० लाख रुपैयाँ,
- राजदरबारका लागि ५ लाखभन्दा बढी,
- निर्वाचनका लागि ३ लाखभन्दा बढी रकम छुट्याइएको उल्लेख पाइन्छ।
पहिलो बजेट कस्तो शैलीमा थियो ?
- बजेट केवल ३६ पृष्ठको थियो।
- कुल ३,४८९ शब्द मात्र थिए।
- अर्थमन्त्रीले करिब १५ मिनेटमै बजेट भाषण सकाएका थिए।
किन ऐतिहासिक मानिन्छ ?
नेपालको पहिलो बजेटलाई ऐतिहासिक मानिनुको कारण:
- प्रजातान्त्रिक शासनपछि सार्वजनिक आर्थिक पारदर्शिताको सुरुवात भयो।
- राज्यको आम्दानी–खर्च जनतामाझ ल्याउने अभ्यास सुरु भयो।
- आधुनिक आर्थिक प्रशासनको आधार यही बजेटबाट बनेको मानिन्छ।
यस्तो थियो नेपालको पहिलो बजेट
प्रतिक्रिया