काठमाडौं- लामो पर्खाइ र वर्षौको तयारीपछि अन्ततः फुटबल प्रशंसकहरूका लागि प्रतीक्षित क्षण आइपुगेको छ । नेपाली समयानुसार आज रातिदेखि विश्व फुटबलको महाकुम्भ औपचारिक रूपमा शुरू हुँदै छ ।
संयुक्त राज्य अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोले संयुक्त रूपमा आयोजना गरेको यो प्रतियोगिता फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा ठुलो र विशाल सुपरसाइज्ड विश्वकप हो । यस पटकको प्रतियोगितामा टोलीहरूको सङ्ख्या बढाएर ४८ पुर्याइएको छ । यी टोलीहरूले १६ वटा अत्याधुनिक रङ्गशालाहरूमा कूल १०४ वटा खेलहरू खेल्नेछन् ।
३९ दिनसम्म चल्ने ऐतिहासिक प्रतियोगिताले खेल जगत्मा नयाँ कीर्तिमान कायम गर्ने निश्चित छ । फिफाले साविकको ३२ टोलीको संरचनालाई परिमार्जन गरेपछि शुरू भएको यो पहिलो विश्वकप हो । यससँगै शुरूआती चरणमा चार वटा थप समूहहरू र नकआउट चरणमा ुराउन्ड अफ ३२ को नयाँ ढाँचा थपिएको छ ।
विश्वकपको इतिहासमा सन् १९९८ मा फ्रान्समा भएको प्रतियोगितापछि पहिलो पटक यसरी टोलीको सङ्ख्या विस्तार गरिएको हो । त्यस्तै, सन् २००२ मा जापान र दक्षिण कोरियाले संयुक्त रूपमा आयोजना गरेपछिको इतिहासमा यो दोस्रो पटक मात्रै प्रतियोगिता एकभन्दा बढी देशहरूमा खेलाउन लागिएको हो ।
ऐतिहासिक प्रतियोगिताको उद्घाटन खेल आयोजना गर्ने अवसर यस पटक मेक्सिकोले पाएको छ । मेक्सिको सिटीमा आज राति आयोजना हुने उद्घाटन खेलमा आयोजक मेक्सिकोले दक्षिण अफ्रिकाको सामना गर्दै छ, जहाँ घरेलु टोलीलाई बलियो दाबेदार मानिएको छ । आजै हुने दोस्रो खेलमा समूह ुएु मा रहेका दक्षिण कोरिया र चेक गणतन्त्र मेक्सिकोको ग्वाडलाजारामा भिड्नेछन् ।
क्यानडा र अमेरिकाले भने भोलि शुक्रबार मात्रै आफ्ना पहिलो खेलहरू आयोजना गर्नेछन् । क्यानडाले टोरन्टोमा बोस्निया(हर्जगोभिनासँग खेल्नेछ भने अमेरिकी टोलीले क्यालिफोर्नियाको इङ्गलवुडमा पराग्वेको सामना गर्नेछ । आजको उद्घाटन खेलअघि मेक्सिको सिटीमा एक भव्य उद्घाटन समारोह आयोजना हुनेछ । समारोहमा विश्वप्रसिद्ध गायक एन्द्रेया बोचेलीका साथै मेक्सिकोका स्थानीय प्रतिभाहरू अलेजान्ड्रो फर्नान्डेज र माना जस्ता कलाकारहरूले आफ्नो प्रस्तुति दिनेछन् ।
घरेलु दर्शकको बलियो साथ पाएको मेक्सिकोले यस पटक सन् २०२२ को तुलनामा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने अपेक्षा राखेको छ, जहाँ उनीहरू सन् १९७८ पछि पहिलो पटक समूह चरणबाटै बाहिरिएका थिए ।
यस पटकको महाकुम्भका लागि संयुक्त राज्य अमेरिकामा ११, मेक्सिकोमा ३ र क्यानडामा २ वटा सहरहरू खेल स्थलका रूपमा चयन गरिएका छन् । आयोजक मेक्सिकोले मेक्सिको सिटीमा हुने आजको उद्घाटन खेल र तीन वटा नकआउट खेलसहित कुल १३ वटा खेलहरूको आतिथ्यता गर्नेछ ।
क्यानडाले पनि आफ्नो भागमा १३ खेलहरू पाएको छ, जसको शुरूआत भोलि टोरन्टोमा क्यानडा र बोस्निया(हर्जगोभिनाबिचको खेलबाट हुनेछ । बाँकी रहेका ७८ वटा खेलहरू अमेरिकामा आयोजना हुनेछन्, जसमा क्वार्टरफाइनल, सेमिफाइनल र न्यू जर्सीको मेटलाइफ रङ्गशालामा हुने फाइनल खेल समावेश छन् ।
यस पटक विश्वकपका टोलीहरूमा कुल १,२४८ खेलाडीहरू अनुबन्धित छन्, जुन आफैँमा एउटा रेकर्ड हो । यी खेलाडीहरू विश्वका ७१ देशका ४४९ वटा विभिन्न घरेलु क्लबहरूबाट आएका हुन् ।
जसमा ३५७ खेलाडीसँग विश्वकपको पुरानो अनुभव छ भने ८९१ जना खेलाडीहरू पहिलो पटक विश्वकप खेल्दै छन् । खेलाडी आपूर्तिको मामिलामा इङ्गल्यान्ड सबैभन्दा अगाडि छ, जहाँका क्लबहरूबाट खेल्ने २०० खेलाडी विश्वकप टोलीमा छन् ।
जर्मनीका १०९, फ्रान्स र स्पेनका ८६(८६ तथा इटालीका ७१ खेलाडी यसमा समेटिएका छन् । क्लबका आधारमा प्रिमियर लिगको म्यानचेस्टर सिटीका सबैभन्दा बढी १९ र बायर्न म्युनिखका १८ खेलाडी आ(आफ्नो देशका लागि खेल्दै छन् ।
विश्वकप इतिहासमा अहिलेसम्म केवल आठ देशले मात्रै उपाधि जित्न सकेका छन्, जसमा ब्राजिलले सबैभन्दा बढी पाँच पटक यो ट्रफी उचालेको छ । पछिल्ला ११ संस्करणहरूमा सन् १९९८ मा फ्रान्स र सन् २०१० मा स्पेन मात्रै पहिलो पटक विजेता बनेका नयाँ टोली हुन् । आजको उद्घाटन खेलअघि मेक्सिको सिटीमा एक भव्य उद्घाटन समारोह आयोजना हुनेछ । समारोहमा विश्वप्रसिद्ध गायक एन्द्रेया बोचेलीका साथै मेक्सिकोका स्थानीय प्रतिभाहरू अलेजान्ड्रो फर्नान्डेज र माना जस्ता कलाकारहरूले आफ्नो प्रस्तुति दिनेछन् ।
घरेलु दर्शकको बलियो साथ पाएको मेक्सिकोले यस पटक सन् २०२२ को तुलनामा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने अपेक्षा राखेको छ, जहाँ उनीहरू सन् १९७८ पछि पहिलो पटक समूह चरणबाटै बाहिरिएका थिए ।
यस पटकको महाकुम्भका लागि संयुक्त राज्य अमेरिकामा ११, मेक्सिकोमा ३ र क्यानडामा २ वटा सहरहरू खेल स्थलका रूपमा चयन गरिएका छन् । आयोजक मेक्सिकोले मेक्सिको सिटीमा हुने आजको उद्घाटन खेल र तीन वटा नकआउट खेलसहित कुल १३ वटा खेलहरूको आतिथ्यता गर्नेछ ।
क्यानडाले पनि आफ्नो भागमा १३ खेलहरू पाएको छ, जसको शुरूआत भोलि टोरन्टोमा क्यानडा र बोस्निया(हर्जगोभिनाबिचको खेलबाट हुनेछ । बाँकी रहेका ७८ वटा खेलहरू अमेरिकामा आयोजना हुनेछन्, जसमा क्वार्टरफाइनल, सेमिफाइनल र न्यू जर्सीको मेटलाइफ रङ्गशालामा हुने फाइनल खेल समावेश छन् ।
यस पटक विश्वकपका टोलीहरूमा कुल १,२४८ खेलाडीहरू अनुबन्धित छन्, जुन आफैँमा एउटा रेकर्ड हो । यी खेलाडीहरू विश्वका ७१ देशका ४४९ वटा विभिन्न घरेलु क्लबहरूबाट आएका हुन् ।
जसमा ३५७ खेलाडीसँग विश्वकपको पुरानो अनुभव छ भने ८९१ जना खेलाडीहरू पहिलो पटक विश्वकप खेल्दै छन् । खेलाडी आपूर्तिको मामिलामा इङ्गल्यान्ड सबैभन्दा अगाडि छ, जहाँका क्लबहरूबाट खेल्ने २०० खेलाडी विश्वकप टोलीमा छन् ।
जर्मनीका १०९, फ्रान्स र स्पेनका ८६(८६ तथा इटालीका ७१ खेलाडी यसमा समेटिएका छन् । क्लबका आधारमा प्रिमियर लिगको म्यानचेस्टर सिटीका सबैभन्दा बढी १९ र बायर्न म्युनिखका १८ खेलाडी आ(आफ्नो देशका लागि खेल्दै छन् ।
विश्वकप इतिहासमा अहिलेसम्म केवल आठ देशले मात्रै उपाधि जित्न सकेका छन्, जसमा ब्राजिलले सबैभन्दा बढी पाँच पटक यो ट्रफी उचालेको छ । पछिल्ला ११ संस्करणहरूमा सन् १९९८ मा फ्रान्स र सन् २०१० मा स्पेन मात्रै पहिलो पटक विजेता बनेका नयाँ टोली हुन् । विश्वकपको इतिहासमा साविक विजेताहरू समूह चरणबाटै बाहिरिने एउटा डरलाग्दो प्रवृत्ति पनि छ, जुन विगतका चार संस्करणमध्ये तीन पटक देखिएको छ । इटाली सन् २०१०, स्पेन सन् २०१४ र जर्मनी सन् २०१८ मा नकआउट चरणअघि नै बाहिरिएका थिए ।
उपाधि जोगाउने मामिलामा इतिहासमा केवल ब्राजिल र इटालीले मात्रै लगातार दुई पटक विश्वकप जितेका छन् । यस पटक पोर्चुगलका स्टार क्रिस्टियानो रोनाल्डो २२६ अन्तर्राष्ट्रिय खेलको कीर्तिमान सहित मैदानमा उत्रिँदै छन् र उनी अर्जेन्टिनाका लियोनेल मेसीबी जस्तै छ वटा विश्वकप खेल्ने दुर्लभ खेलाडी बन्नेछन् ।
रोनाल्डो पाँच वटा फरक विश्वकपमा गोल गर्ने विश्वकै एक मात्र खेलाडी हुन् । अर्कोतर्फ, मेसीले विश्वकपमा सबैभन्दा बढी २६ खेल खेलेका छन् र उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय खेलको दोहोरो शतक ९२०० क्याप्स० पुरा गर्न अब मात्र दुई खेलको आवश्यकता छ ।
जर्मनीका मिरोस्लाभ क्लोसेको १६ गोलको कीर्तिमान तोड्ने दौडमा १३ गोल गरेका मेसी र १२ गोल गरेका फ्रान्सका किलियन एम्बाप्पे रहेका छन् । यस वर्ष केप भर्डे, कुरासाओ, जोर्डन र उज्बेकिस्तानले विश्वकपमा डेब्यु गर्दै छन्, जसले गर्दा विश्वकप खेल्ने कुल देशको सङ्ख्या ८४ पुगेको छ ।
यो विश्वकप खेल इतिहासकै सबैभन्दा आकर्षक र बढी आम्दानी गर्ने खेलकुद प्रतियोगिता बन्ने अनुमान गरिएको छ । विश्व व्यापार सङ्गठनको विश्लेषण अनुसार प्रतियोगिताले तीन देशहरूमा कुल ८०।१ अर्ब डलर बराबरको आर्थिक उत्पादन गर्नेछ, जसमध्ये ३०।५ अर्ब डलर त अमेरिकामा मात्रै उत्पन्न हुनेछ ।
फिफाको वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार यस चार वर्षे चक्रबाट फिफाले १३ अर्ब डलर आम्दानी गर्नेछ, जसको झन्डै ९ अर्ब डलर यसै वर्ष मात्र सङ्कलन हुनेछ । यसको तुलनामा सन् २०२२ को कतार विश्वकपबाट फिफाले ७।५ अर्ब डलर मात्र कमाएको थियो ।
तर, यस भव्यताका बिच फिफाले टिकटको अत्यधिक मूल्य र बिक्री रणनीतिका कारण ठुलो आलोचना र कानुनी अनुसन्धानको सामना गरिरहेको छ । जुलाई १९ मा हुने फाइनल खेलका केही सिटहरूको मूल्य झन्डै ३३,००० डलरसम्म पुगेको छ । अमेरिकाका राजनीतिज्ञहरू र विभिन्न सहरका मेयरहरूले यस महँगो टिकट मूल्यप्रति कडा असन्तुष्टि जनाएका छन् र फिफा सर्वसाधारण जनताभन्दा टाढा सरेको आरोप समेत लगाएका छन् ।
प्रतिक्रिया