काठमाडौं-सरकारी कार्यालयको नाम सुन्नेबित्तिकै आम मानिसको दिमागमा एउटा चित्र बन्छ- लामो लाइन, झन्झटिलो प्रक्रिया, कुन कोठामा जाने भन्ने अन्योल र दिनभरिको हैरानी। एउटा सामान्य सिफारिस वा जन्मदर्ता बनाउन पनि नागरिकले आफ्नो कामै छाडेर कार्यालय धाउनुपर्ने बाध्यता हिजोसम्म सामान्य थियो। तर, काठमाडौं महानगरपालिकाको वडा नम्बर १७ ले अब यो परम्परागत चित्रलाई सधैंका लागि बदल्ने साहसिक कदम चालेको छ।

विश्वका ठूला र विकसित राष्ट्रहरू अझै पनि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) का सम्भावना र चुनौतीका विषयमा सैद्धान्तिक बहसमै अल्झिरहेका छन्। यता नेपालमा भने विनाकुनै ठूलो होहल्ला, तल्लो तहको सरकारी संयन्त्रले नै यसलाई आफ्नो दैनिक सेवा प्रवाहमा सफलतापूर्वक जोडिसकेको छ। नेपाली प्रविधि कम्पनीले विकास गरेको एआई च्याटबोट ‘टिङ टिङ’ अब वडा नम्बर १७ को आधिकारिक सेवाग्राही सहायक बनेको छ। यसलाई नेपालको प्रविधि र सुशासनको क्षेत्रमा एउटा ‘शान्त क्रान्ति’ मानिएको छ।

झन्झटमुक्त नागरिक सेवा

यो प्रविधिको प्रवेशसँगै नागरिकले पाउने सास्ती अब एकादेशको कथा बन्ने दिशामा छ। अब सेवाग्राहीले कुनै पनि सेवाको दस्तुर, आवश्यक कागजात वा प्रक्रियाबारे बुझ्न वडा कार्यालयको सोधपुछ कक्षमा पुगेर लाइन बस्नु पर्दैन। आफ्नो स्मार्टफोनबाटै ‘टिङ टिङ’ सँग जोडिएपछि नागरिकले सेकेन्डभरमै सटिक र आधिकारिक जानकारी पाउन थालेका छन्।

अझ गजबको कुरा त के छ भने, यो सेवाले बिहान १० बजेदेखि बेलुका ५ बजेसम्मको परम्परागत समयसीमा पनि तोडिदिएको छ। राति होस् वा सार्वजनिक बिदाको दिन, सेवाग्राहीले आफ्नो अनुकूलतामा आवश्यक जानकारी लिन सक्छन्। हात-हातमै आधिकारिक सूचना पुगेपछि अपुरो कागजात बोकेर कार्यालय जाने र फर्किने सास्ती हटेको छ भने बिचौलियाको भर पर्नुपर्ने वा ठगिने जोखिमको पनि स्वतः अन्त्य भएको छ।

प्रशासनिक चुस्तता र नीति निर्माणमा सहजता

अर्कोतर्फ, यस नवीनतम प्रविधिको प्रयोगले सरकारी प्रशासनलाई पनि ठूलो राहत दिएको छ। दिनभरि एउटै प्रकृतिका सामान्य प्रश्नहरूको उत्तर दिइरहनुपर्ने वडाका कर्मचारीहरू अब त्यस्तो एकोहोरो कामबाट मुक्त भएका छन्। एआईले सामान्य सोधपुछ सम्हालेपछि कर्मचारीहरूले आफ्नो अमूल्य समय र ऊर्जा वडाको विकास निर्माण, अनुगमन तथा अन्य महत्त्वपूर्ण प्रशासनिक काममा लगाउन पाएका छन्।

यसका साथै, नागरिकले सबैभन्दा धेरै खोजेका सेवा र गुनासाहरूको तथ्यांक एआईले निरन्तर संकलन र विश्लेषण गर्छ। यसै तथ्यांकको आधारमा वडाका जनप्रतिनिधिहरूलाई नागरिकको वास्तविक आवश्यकता बुझेर सही नीति निर्माण गर्न र सेवा प्रवाहमा सुधार ल्याउन थप सहज भएको छ। सूचना प्रवाहमा आएको एकरूपताले कार्यालयको कामलाई थप पारदर्शी बनाएको छ।

भविष्यको वर्तमानमा रूपान्तरण

नागरिकसँग प्रत्यक्ष जोडिने वडा कार्यालय जस्तो संवेदनशील निकायले सेवाग्राहीको सहजताका लागि आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको सहायता लिनु नेपालको सन्दर्भमा एक ऐतिहासिक फड्को हो। यसले परम्परागत ढड्डा र कागजी प्रक्रियामा अल्झिएको सरकारी संयन्त्रलाई प्रविधिमैत्री, पारदर्शी र जनमुखी बनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ।

जब वडा कार्यालयहरूले नागरिकसँगको संवाद र सेवाप्रवाहका लागि एआई प्रयोग गर्न थाल्छन्, तब भविष्य हामीले सोचेभन्दा धेरै छिटो वर्तमानमा रूपान्तरण हुन्छ। काठमाडौं महानगरपालिका वडा नम्बर १७ ले कोरेको यो बाटो देशका अन्य स्थानीय तह र सरकारी निकायहरूका लागि पनि गतिलो मार्गदर्शन बन्ने निश्चित छ। यो त केवल सुरुवात हो, बाँकी इतिहास बन्नेछ।